Forum Aktywności Społecznej Gminy Dydnia
Liderzy lokalnych organizacji, instytucji, samorządowcy, seniorzy i młodzież spotkali się 7 listopada br. w Wiejskim Domu Kultury w Dydni na międzypokoleniowym Forum Aktywności Społecznej. Spotkanie odbyło się w ramach projektu pn. „Moc Pokoleń – Forum Lokalnej Współpracy Gminy Dydnia”, sfinansowanego ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Wsparcia Organizacji Pozarządowych Moc Małych Społeczności.

Połączyło ono podsumowanie inwestycji 2026 roku, prezentację książki o ziemi dydyńskiej i warsztatową rozmowę o tym, jak wspólnie działać w kolejnych latach.
W gminie Dydnia na brak aktywności nie można narzekać. Działają tu jednostki OSP i młodzieżowe drużyny pożarnicze, koła gospodyń wiejskich, stowarzyszenia, kluby sportowe, młodzieżowa rada gminy, a samorząd prowadzi inwestycje i programy społeczne. Organizatorzy zwracali jednak uwagę, że ten potencjał bywa rozproszony, a przedstawiciele poszczególnych środowisk rzadko mają okazję, by usiąść razem, podsumować dokonania, poznać swoje zasoby i zaplanować współpracę.

Odpowiedzią na tę potrzebę był mikroprojekt realizowany przez Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju i Promocji Gminy Dydnia. Jego cel to zintegrowanie i zacieśnienie współpracy lokalnych organizacji, grup społecznych, samorządu i młodzieży oraz wypracowanie pomysłów na wspólne inicjatywy w kolejnych latach. Efektem spotkania był „Bank pomysłów dla gminy Dydnia”, czyli zestawienie zasobów, kompetencji i możliwości współdziałania różnych środowisk, uzupełniony o materiały promujące gminę i każde z jej sołectw.

Projekt miał też wymiar praktyczny: wzmocnił odporność społeczną gminy. Znajomość kompetencji, sprzętu, miejsc i ludzi pozwala szybciej się mobilizować i wzajemnie wspierać, zarówno w sytuacjach kryzysowych, jak i w codziennych sprawach mieszkańców. Szczególny nacisk położono na wymianę doświadczeń między pokoleniami i na włączenie młodzieży
w życie wspólnoty.

Udział w wydarzeniu wzięło 80 osób reprezentujących wszystkie środowiska społeczności lokalnej, jak: sołtysi, przedstawiciele oświaty, KGW, OSP, artyści, przedsiębiorcy, społecznicy, radni, w tym młodzieżowi, by poznać swoje kompetencje, zacieśnić więzi oraz nawiązać nowe kontakty. Organizatorzy zadbali także o dostępność wydarzenia dla osób z ograniczoną mobilnością i seniorów.

Forum zaplanowano w czterech częściach: podsumowanie roku, prezentacja książki, praca animacyjno-sieciująca w mieszanych zespołach oraz rozmowa o przyszłości. Już na wstępie wójt gminy Bożena Chorążak nadała spotkaniu nieformalny ton. – Dzisiaj nie liczą się stanowiska, funkcje ani obowiązki. Liczą się ludzie, wzajemny szacunek i to, co mogliśmy i możemy zrobić razem – mówiła, dodając, że zaangażowanie liderów społecznych stanowi największą wartość dla każdej małej społeczności.

Powitanie miało formę podziękowań w konwencji gdyby nie…. Wójt przypominała, że gdyby nie sołtysi, wiele spraw mieszkańców nie miałoby swojego głosu, a wiele lokalnych inicjatyw nie doczekałoby się realizacji, a bez kół gospodyń wiejskich spotkaniom zabrakłoby polskich tradycji i smaku. Strażakom ochotnikom dziękowała hasłem przewodnim ich służby: „Bogu na chwałę, ludziom na ratunek”. Wspomniała też o parafiach, szkołach, stowarzyszeniach, pracownikach urzędu i o tych, którzy promują „małą ojczyznę”. Spotkanie zakończyła życzeniem, by stało się ono okazją do konstruktywnej dyskusji, aby jutro wspólnie kontynuować rozpoczęte działania i podejmować nowe wyzwania.

Zgodnie z założeniami projektu po części oficjalnej przyszedł czas na pracę w zespołach. Uczestnicy przedstawili działalność reprezentowanych organizacji, swoje kompetencje i zasoby oraz potrzeby w zakresie współpracy. W mieszanych, międzypokoleniowych grupach zastanawiano się, jak wzajemnie się wspierać: dzielić się wiedzą, doświadczeniem, sprzętem i kontaktami oraz wspólnie odpowiadać na potrzeby mieszkańców. Zebrane w ten sposób informacje stanowią podstawę „Banku pomysłów”. Organizator zapewnił miejsce spotkania, materiały do pracy warsztatowej, poczęstunek oraz dokumentację fotograficzną, a w przygotowanie i obsługę wydarzenia włączyli się pracownicy Gminnego Ośrodka Kultury, Bibliotek, Promocji i Wypoczynku w Dydni.

Rok inwestycji: liczby i ludzie
Sekretarz gminy przedstawił podsumowanie najważniejszych przedsięwzięć mijającego roku. Zaznaczył, że każda inwestycja jest dziełem wielu osób: radnych, sołtysów, strażaków, pań z kół gospodyń wiejskich, urzędników, wykonawców, a przede wszystkim mieszkańców, a bez pozyskanych dofinansowań większość zadań byłaby poza zasięgiem gminy.
Największą inwestycją jest nowy most na Sanie, łączący Niewistkę z Jabłonicą Ruską. Ma ponad 300 metrów długości, 17,3 metra szerokości i nośność do 100 ton, a jego koszt wyniósł ok. 50 mln zł, z czego 80 procent pochodzi z rządowego programu „Mosty dla Regionów”. – To realny skok cywilizacyjny dla całego regionu – podkreślił sekretarz.

Za 21,7 mln zł, z czego prawie 14,9 miliona to środki unijne, rozbudowano oczyszczalnię ścieków w Krzemiennej. W latach 2026–2028 gmina otrzyma ponad 5,5 mln zł dopłat do dodatkowych przewozów autobusowych, co jest ważne na rozproszonym terenie. Powstały lub powstają chodniki i bezpieczne przejścia w Grabówce, Jabłonce, Dydni, Niebocku i Krzywem, a w Dydni Pod Brzegiem nowa droga z przepustem w miejscu dawnego drewnianego mostu.

Dużo uwagi poświęcono edukacji i opiece. Rozbudowano Przedszkole Samorządowe, żłobek i architekturę towarzyszacą w Dydni (ponad 4,3 miliona złotych, z siedmioma nowymi miejscami w żłobku), odnowiono zabytkowy budynek Szkoły Muzycznej I stopnia i zakończono termomodernizację Szkoły Podstawowej w Dydni.

W Krzemiennej działa już Zakład Opiekuńczo-Leczniczy, a urząd gminy ma windę, dzięki której bez barier dotrą do niego seniorzy i osoby z niepełnosprawnościami.

Zadbano o sport: dofinansowanie dla stadionu w Grabówce (ponad 1,1 mln zł), zmodernizowany Orlik w Jabłonce i program „Szatnia na medal” dla klubów w Dydni, Niebocku i Grabówce. Druhowie z OSP Dydnia dostali łódź płaskodenną do ewakuacji w czasie powodzi, a w Jabłonce powstaje magazyn obrony cywilnej.

Gmina to jednak nie tylko drogi i budynki, ale przede wszystkim miejsca spotkań. Modernizowane są domy ludowe i domy kultury w Jabłonce, Witryłowie, Krzywem, Wydrnej i Uluczu, nad stawem w Niebocku powstała strefa wypoczynku, a w dawnym budynku weterynarii w Dydni ma ruszyć sala zabaw dla dzieci, współfinansowana z programu LEADER.

Sekretarz wymienił zmiany w kolejnych sołectwach, od skweru w Krzemiennej po mural na domu kultury w Wydrnej i przypomniał: – Rozwój naszej gminy to nie tylko duże projekty i fundusze, ale przede wszystkim ludzie, którzy tworzą wspólnotę. Zaapelował o wzajemny szacunek: – Nie niszczmy tego, co służy nam wszystkim.
Wiele z tych zmian widać gołym okiem. W Jabłonce, poza Orlikiem i magazynem obrony cywilnej, powstają rozbudowany punkt selektywnej zbiórki odpadów oraz dokumentacja kanalizacji, a w Końskiem działa strefa rekreacji przy szkole. Witryłów zyskał miejsce wypoczynku przy kładce, Obarzym nowy plac zabaw przy remizie i odnowiony amfiteatr, a Niewistka zagospodarowany plac rekreacyjny. W Dydni scena z zadaszeniem w parku zyskała podest, a w Temeszowie są nowe nasadzenia i uporządkowany plac nad Sanem.

Sekretarz zwracał uwagę, że o estetykę wspólnej przestrzeni dbają przede wszystkim mieszkańcy: kwiaty przy przystankach, nasadzenia przy chodnikach i otoczenie domów kultury pielęgnowane są przez panie z KGW i rady sołeckie. W szkole muzycznej w Dydni odbywają się natomiast III Mistrzowskie Kursy Instrumentów Dętych, a placówka otrzyma nowe instrumenty.

„Ziemia Dydyńska” – książka o Was
Centralnym punktem spotkania była prezentacja publikacji „Ziemia dydyńska – ludzie, tradycja, walory przyrodnicze” Emilii Trześniowskiej, zredagowanej wspólnie z dr Moniką Kij i ks. Łukaszem Czają. Autorka od razu zaznaczyła, o kim jest książka: – To przede wszystkim książka o Was – o ludziach, którzy tworzą tę społeczność.

Emilia Trześniowska opowiedziała o swojej drodze do Dydni. Pochodzi z województwa zachodniopomorskiego, gdzie pamięć wielu rodzin niesie ślady wykorzenienia i powojennych przesiedleń, a pojęcie domu bywało trudne, niejednoznaczne, czasami zamglone. Nad Sanem zetknęła się z czymś, co ją poruszyło: z silnym przywiązaniem do miejsca i świadomością lokalnej tożsamości. Pracę nad książką nazwała wielką lekcją miłości do małej ojczyzny i podziękowała za ciepłe przyjęcie.

Autorka wskazała trzy wątki publikacji. Pierwszy to krajobraz: – Ziemia dydyńska jest żywą opowieścią, której kolejne rozdziały zapisane są w Dolinie Sanu, na leśnych wzgórzach, wśród łąk, dolin, potoków, przydrożnych kapliczek, drewnianych domów, świątyń, dworskich parków i miejsc pamięci. Drugi to zmiany: winnice na wzgórzach, nowe funkcje stodół i zagród, odnawiane domy ludowe. – Zmieniają się dachy, elewacje, sposoby użytkowania przestrzeni, ale dusza tego miejsca pozostaje – mówiła. Trzeci wątek to ludzie: strażacy, członkinie KGW, twórcy ludowi, nauczyciele, regionaliści, seniorzy i młodzież. – Tradycja nie trwa sama z siebie. Ktoś musi ją pielęgnować, przekazywać, uczyć jej kolejne pokolenia – podkreślała, nazywając obecnych prawdziwymi strażnikami lokalnej tożsamości.

Nie pominęła trudniejszych kart historii. Autorka przypomniała, że na tej ziemi obok siebie żyli Polacy, Rusini i społeczność żydowska, a kościoły, cerkwie, kapliczki, dwory, cmentarze i miejsca pamięci są świadectwem tego współistnienia. Mówiła o wojennych dramatach i wysiedleniach: – Naszym obowiązkiem jest pamiętać o tej historii, bez upraszczania jej i bez pomijania trudnych rozdziałów.

Autorka nie ukrywała wzruszenia, dziękując wszystkim, którzy pomagali jej w pracy: wójt Bożenie Chorążak za życzliwość i wsparcie w trudniejszych momentach, zastępcy wójta Rafałowi Czoporowi za motywację do dalszej pracy, dr Monice Kij i ks. Łukaszowi Czai za redakcję i korektę, a Weronice Szelest za wspaniałe fotografie. Podziękowała także rozmówcom, którzy dzielili się wspomnieniami, dokumentami i rodzinnymi historiami. Wyraziła nadzieję, że książka zaprosi do uważniejszego patrzenia na swoje najbliższe otoczenie, a w przyszłości będzie można ją uzupełniać i rozwijać. Zainteresowani mogli otrzymać egzemplarz książki, folder promocyjny i najnowszy numer kwartalnika.

Kapliczki do uratowania i pomysły na wspólne działania
Prezentacja zakończyła się konkretną prośbą. Autorka zapowiedziała kolejne przedsięwzięcie: album poświęcony przydrożnym kapliczkom, i poprosiła o pomoc w dotarciu do osób, które znają ich historię. – Chodzi o fundatorów, rodziny, które stawiały kapliczki na swoich posesjach i wszystkich, którzy wiedzą, z jakiej intencji powstały i jakie wydarzenia się z nimi wiążą. – Każda taka historia jest cenna. Warto ją ocalić, zanim odejdą osoby, które jeszcze ją pamiętają – apelowała. Zachęciła również do przekazywania kronik, wykazów, pamiętników, fotografii i wspomnień.

Druga propozycja dotyczyła organizacji życia społecznego. – Może warto pomyśleć o takim planowaniu wydarzeń, aby w ciągu roku w poszczególnych miejscowościach odbywały się cykliczne inicjatywy skierowane do mieszkańców, ale również otwarte na szersze grono odbiorców? – pytała. – Każda miejscowość mogłaby w ten sposób pokazać swoją wyjątkowość, tradycje, lokalne smaki i talenty. Dyskusja, która rozwinęła się po prezentacji, miała charakter otwartej wymiany pomysłów i była początkiem pracy nad „Bankiem pomysłów dla gminy Dydnia”.

Konkluzje: wspólnota, która pamięta i działa
Forum pokazało, że w gminie Dydnia nie brakuje ludzi, pomysłów i dobrej woli. Wyraźnie widać też, że największym zasobem gminy są relacje: między samorządem a organizacjami, między strażakami, gospodyniami, klubami i szkołami, między seniorami, którzy pamiętają dawny świat, a młodymi, którzy chcą kontynuować tradycje i zwyczaje. Spotkanie dało im przestrzeń, by poznać swoje możliwości i szukać wspólnych rozwiązań.

Z rozmów wyłaniają się dwa kierunki współpracy. Pierwszy to wspólne utrwalanie pamięci o kapliczkach i ich fundatorach. Społeczność będzie nadal gromadzić wspomnienia, fotografie i opowieści rodzinne, a mieszkańcy, sołtysi, strażacy, koła gospodyń i młodzież mogą pomagać w dotarciu do świadków historii, dokumentowaniu kapliczek i opiece nad nimi.
Drugi kierunek to współpraca przy organizacji imprez. Cykliczne wydarzenia w poszczególnych sołectwach, planowane wspólnie i z udziałem różnych środowisk, pozwolą wymieniać się sprzętem, wiedzą i wolontariuszami oraz pokazać gminę mieszkańcom i turystom.

Oba kierunki łączy to, że zakładają współpracę ponad podziałami: między miejscowościami, organizacjami i pokoleniami. Seniorzy, którzy pamiętają ludzi i okoliczności związane z kapliczkami, mogą przekazać swoją wiedzę młodzieży z MRGD MDP, ZHP, a ci z kolei pomóc w dokumentowaniu, fotografowaniu i promowaniu wspólnych działań. Koła gospodyń wiejskich mogą zadbać o lokalne smaki i tradycje, a strażacy o bezpieczeństwo imprez, sołtysi o kontakt z mieszkańcami, a stowarzyszenie o sprzęt nagłośnieniowy i oświetleniowy oraz promocję. Taka wymiana zasobów była jednym z głównych założeń projektu.

Najważniejszy rezultat tego spotkania jest jednak mniej wymierny: poczucie, że łączy nas wspólna sprawa. Wójt Bożena Chorążak zapraszała, by wspólnie kontynuować rozpoczęte działania i podejmować nowe wyzwania. Pomysły z Forum trafiły do „Banku pomysłów dla Gminy Dydnia” i posłużą jako punkt wyjścia do kolejnych inicjatyw, pozyskiwania środków i szukania partnerów. Jak przypomniała autorka „Dziedzictwa ziemi dydyńskiej”, dziedzictwo nie trwa samo z siebie. Opiekują się nim ludzie, którzy zostają, pamiętają i potrafią się ze sobą porozumieć.

6

---